Musisz wiedzieć, że ważną dla konsumentów wskazówką umieszczoną na etykiecie produktów spożywczych jest informacja dotycząca trwałości żywności. Zgodnie z art. 24 rozporządzenia nr 1169/2011 artykuły spożywcze wprowadzane na rynek powinny być odpowiednio oznaczone m.in:
- datą minimalnej trwałości
- terminem przydatności do spożycia
Oba te hasła dają konsumentowi wiedzę o trwałości produktu spożywczego pod warunkiem, że przechowujemy je tak jak napisano na etykiecie, czyli w odpowiednich warunkach.
Bardzo ważną informacją jest fakt, że nie oznaczają one tego samego! Produkty, które są oznaczone terminem przydatności do spożycia, to zazwyczaj żywność nietrwała, czyli taka, która bardzo szybko ulega zepsuciu. Na pewno wiele razy miałeś sytuacje, kiedy zapomniałeś włożyć jogurt do lodówki i następnego dnia: upsss, coś tak nieprzyjemnie pachnie. No właśnie, to między innymi produkty mleczne, a w tym mleko pasteryzowane, śmietana czy sery twarogowe zaliczane są do żywności nietrwałej. Do tego grona należą również produkty świeże, takie jak: ryby, mięso, soki niepasteryzowane czy wyroby garmażeryjne. Podczas przechowywania takich produktów może dochodzić do zmian fizykochemicznych i wzrostu liczby drobnoustrojów, które wspomagają proces psucia się żywności. Produkty spożywcze zaliczane do grona nietrwałych zazwyczaj pozbawione są konserwantów, bądź cechują się niewielkim stopniem przetworzenia. Z uwagi na to żywność, która z mikrobiologicznego punktu widzenia ulega zepsuciu, nawet po bardzo krótkim czasie, może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia człowieka. Wówczas należy uznać taki środek za niebezpieczny i nie można go spożywać.
Datą minimalnej trwałości znakowane są produkty, które jak się możesz domyślić należą do grona odpornych na zmiany fizykochemiczne, mikrobiologiczne i szybkie psucie się. Do takiej żywności należą produkty suche takie jak: płatki, kasze, makarony, ryże, kawa, herbata, orzechy, nasiona, pestki, suszone owoce, niektóre słodycze i przyprawy – np. cukier w sypkiej postaci czy sól. Na pewno sam widzisz, że ta Twoja kasza gryczana, którą kupiłeś na obiad jakiś czas temu nadal stoi i ma się świetnie, tak samo jak mąka orkiszowa, z której chciałeś zrobić zdrowe naleśniki, ale jakoś tak zabrakło czasu, ciągle wygląda dobrze. Produkty trwałe pod względem mikrobiologicznym mogą być spożywane po terminie umieszczonym na opakowaniu. ALE! Hola hola, zanim coś zjesz upewnij się, że smak, zapach oraz sam wygląd są takie jak powinny. I że dobrze je przechowywałeś – zgodne z instrukcją na etykiecie. Tak samo jak fakt, czy makaron jest na pewno makaronem, a nie zaatakowanym przez mole obiektem ich rozkoszy.
To jeszcze nie wszystko! A więc, aby konsumenci mieli 100% pewność w sprawie bezpiecznego spożycia żywności i łatwiejszej identyfikacji produktów spożywczych pod względem daty trwałości i terminu przydatności do spożycia, przedsiębiorcy stosują dwa określenia:
- „należy spożyć do”, który na trwałe połącz z terminem przydatności do spożycia.
- „najlepiej spożyć przed”, który umieść w pamięci na dobre z datą minimalnej trwałości.
Jeśli podczas najbliższych zakupów weźmiesz do ręki kefir, to na etykiecie zobaczysz hasło: „należy spożyć do”. Kefir to produkt podatny na szybkie psucie się, dlatego po tym terminie środek nie nadaje się do spożycia, a jego konsumpcja może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla Twojego zdrowia.
Z kolei, kiedy do koszyka wrzucisz np. płatki owsiane albo ketchup, to zauważysz na ich etykietach określenie: „najlepiej spożyć przed”. Oznacza to, że taka żywność, która była odpowiednio przechowywana, po upływie tej daty zachowuje swoje właściwości i można ją spożywać. Niemniej jednak, musisz mieć świadomość, że jeśli będziesz ją jadł po tym terminie, może nie mieć już intensywnego zapachu i być mniej wyrazista jak wcześniej. Zawsze pamiętaj, aby dokładnie sprawdzać organoleptycznie żywność, której data minimalnej trwałości już upłynęła.
Sprzedam Ci life haka, który pomoże Ci prosto odróżnić produkty z określeniem „należy spożyć do” i „najlepiej spożyć przed”.
- Należy spożyć DO 17.12.2021r. – tutaj zapamiętaj przyimek „do”. Żywność po upływie tej daty najlepiej wrzucić DO kosza. Tak, niestety. Taki produkt po tej dacie musi trafić do śmietnika, bo zagraża od Twojemu zdrowiu.
- Najlepiej spożyć PRZED 17.12.2021r. – tutaj zapamiętaj przyimek „przed”. Żywność po upływie tej daty, najlepiej PRZED wyrzuceniem: powąchać, posmakować, obejrzeć. Jeżeli wszystko jest ok, może dalej spożywać taki produkt.
Produkty spożywcze oznaczone datą minimalnej trwałości lub terminem przydatności do spożycia mogą znajdować się w sklepach do tej daty lub terminu. Jeśli widziałeś podczas zakupów produkt, który jest już po wyznaczonej dacie lub terminie, zgłoś to obsłudze sklepu. Dbaj nie tylko o swoje bezpieczeństwo, dbaj również o dobro innych.
Niewątpliwą zaletą należytego znakowania produktów terminem przydatności do spożycia oraz datą minimalną trwałości jest fakt zapobiegania marnotrawieniu żywności. Doskonale wiesz, że zmagamy się z ogromnym problem wyrzucania jedzenia w zawrotnej prędkości… Bank Żywności w Polsce informuje, że rocznie marnujemy prawie 5 milionów ton jedzenia! Boli prawda? Dbajmy o to co cenne, bo za chwilę może nam czegoś zabraknąć.
Dziękuję Ci mocno za uwagę i do zobaczenia na następnej lekcji!
Wszystkiego zdrowego,
Martyna Zdrowostki
Bibliografia:
- Król J. i in. – „Zmiany jakościowe wybranych produktów mlecznych w okresie ich przydatności do spożycia”, Medycyna Weterynaryjna, 2020, s. 709-713
- Kancelaria Sejmu – Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. O bezpieczeństwie żywności i żywienia, dział 1, rozdział 11, art. 52.
- ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności
- https://www.gov.pl/web/gis/nowe-narzedzie-do-znakowania-data-produktow-spozywczych (dostęp 6.10.2021)
- https://bankizywnosci.pl/raporty-marnowanie-zywnosci/ (dostęp 7.10.2021)
